نقشه ترامپ، پوتین و شی برای تقسیم جهان؟
احتمال میزبانی چین از نشست سه‌جانبه ترامپ، پوتین و شی جین‌پینگ در حاشیه اجلاس همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه در شنژن، فرصتی برای تقویت جایگاه جهانی پکن است، اما هم‌زمان چالش‌های دیپلماتیک مهمی ایجاد می‌کند. چین نگران است توافق قدرت‌های بزرگ درباره اوکراین بدون حضور کی‌یف و اروپا، یادآور کنفرانس یالتا شود. اختلاف بر سر محدود کردن تسلیحات هسته‌ای نیز مانع دیگری است؛ زیرا پکن با محدودیت‌های جدید بر زرادخانه خود موافق نیست.
به گزارش اینتیتر به نقل از روزنامه نیویورک تایمز، دیوید پیرسون، خبرنگار بخش بین الملل روزنامه نیویورک تایمز
پکن در برابر یک انتخاب دشوار قرار گرفته است: میزبانی از رهبران سه قدرت بزرگ جهان می‌تواند جایگاه بین‌المللی شی جین‌پینگ را تقویت کند، اما گفت‌وگو درباره آینده اوکراین و محدودیت تسلیحات هسته‌ای ممکن است چین را در موقعیتی پیچیده و متناقض قرار دهد.
احتمال برگزاری نشست سه‌جانبه دونالد ترامپ، ولادیمیر پوتین و شی جین‌پینگ در چین، به یکی از موضوعات حساس دیپلماسی بین‌المللی تبدیل شده است. کرملین ایده چنین دیداری را مطرح کرده و پکن نیز تأیید کرده که درباره برگزاری نشست با واشنگتن و مسکو گفت‌وگوهایی انجام داده است؛ نشستی که احتمال دارد در حاشیه اجلاس همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (APEC) در شهر شنژن برگزار شود.
با این حال، هنوز مشخص نیست این دیدار سه‌جانبه نهایی شود. پکن از یک سو می‌تواند با میزبانی چنین رویدادی خود را به‌عنوان قدرتی تعیین‌کننده در نظم جهانی معرفی کند و از سوی دیگر، در معرض انتقادهایی قرار گیرد که یادآور توافق‌های قدرت‌های بزرگ بدون حضور کشورهای کوچک‌تر است.
سایه یالتا بر دیپلماسی امروز چین
نگرانی تاریخی چین از چنین نشست‌هایی به کنفرانس یالتا در سال ۱۹۴۵ بازمی‌گردد؛ زمانی که رهبران آمریکا، شوروی و بریتانیا درباره نظم پس از جنگ جهانی دوم مذاکره کردند و در ازای مشارکت مسکو در جنگ علیه ژاپن، امتیازهایی در چین به اتحاد جماهیر شوروی دادند؛ توافقی که بدون حضور نمایندگان چین انجام شد.
اکنون احتمال گردهمایی رهبران سه قدرت هسته‌ای جهان، خاطره آن رویداد را زنده کرده است. برخی تحلیلگران چینی معتقدند پکن نمی‌خواهد بار دیگر در موقعیتی قرار گیرد که دیگران درباره سرنوشت کشورها و مناطق مختلف بدون مشارکت مستقیم آنها تصمیم بگیرند. این نگرانی به‌ویژه درباره اوکراین اهمیت دارد. کی‌یف بیم آن دارد که پوتین از فرصت دیدار با ترامپ برای دستیابی به توافقی درباره پایان جنگ و آینده اوکراین استفاده کند؛ توافقی که ممکن است بدون مشارکت دولت اوکراین شکل بگیرد.
اوکراین؛ خط قرمز دیپلماتیک پکن
چین تاکنون بر این موضع تأکید کرده که هرگونه مذاکره برای پایان جنگ اوکراین باید با مشارکت خود کی‌یف و کشورهای اروپایی انجام شود. فرانک‌والتر اشتاین‌مایر، رئیس‌جمهور آلمان، پس از دیدار با شی جین‌پینگ در پکن گفته است که رهبر چین از طرح احتمال مذاکره سه‌جانبه درباره سرنوشت اوکراین در شنژن ابراز تعجب کرده و تأکید داشته است که این جنگ یک مناقشه اروپایی است و کشورهای اروپایی باید در مذاکرات حضور داشته باشند. ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، نیز نسبت به احتمال شکل‌گیری توافقی شبیه کنفرانس یالتا هشدار داده است؛ توافقی که در آن قدرت‌های بزرگ درباره حوزه‌های نفوذ تصمیم بگیرند. برای پکن، میزبانی نشستی که به چنین برداشتی منجر شود، با تصویری که چین از خود به‌عنوان حامی منافع کشورهای ضعیف‌تر ارائه می‌دهد، در تضاد خواهد بود.
اختلاف بر سر تسلیحات هسته‌ای؛ موضوعی دشوار برای شی
موضوع دیگری که می‌تواند نشست احتمالی را پیچیده کند، پیشنهاد ترامپ برای گفت‌وگو درباره خلع سلاح هسته‌ای است. آخرین پیمان کنترل تسلیحات هسته‌ای میان آمریکا و روسیه در ماه فوریه منقضی شده و چین نیز در سال‌های اخیر به‌سرعت در حال گسترش زرادخانه هسته‌ای خود بوده است. بر اساس برآورد مؤسسه بین‌المللی پژوهش‌های صلح استکهلم، چین حدود ۶۲۰ کلاهک هسته‌ای در اختیار دارد؛ رقمی که در مقایسه با بیش از پنج هزار کلاهک هسته‌ای آمریکا و روسیه بسیار کمتر است.
با وجود این اختلاف، پکن تمایلی به پذیرش محدودیت‌های جدید در توسعه توان هسته‌ای خود ندارد. مقام‌های چینی معتقدند مسئولیت اصلی خلع سلاح بر عهده واشنگتن است و درخواست از چین برای ورود به مذاکرات مشابه، منصفانه و واقع‌بینانه نیست. با این حال، برخی کارشناسان چینی احتمال می‌دهند پکن با مذاکرات محدودتر درباره کاهش خطر درگیری هسته‌ای موافقت کند؛ از جمله می توان به ایجاد کانال‌های ارتباطی اضطراری میان قدرت‌ها و تضمین حفظ کنترل انسانی بر تصمیم‌گیری‌های هسته‌ای در عصر هوش مصنوعی اشاره کرد.
پکن میان اعتبار جهانی و هزینه میزبانی
با وجود این ملاحظات، برخی کارشناسان معتقدند چین به‌سختی می‌تواند پیشنهاد میزبانی از ترامپ و پوتین را رد کند. رایان هاس، دیپلمات پیشین آمریکایی و پژوهشگر مؤسسه بروکینگز می‌گوید مقام‌ها و تحلیلگران چینی علاقه‌مندند بدانند ترامپ از چنین نشستی چه اهدافی را دنبال می‌کند. به گفته او، شی جین‌پینگ احتمالاً به دستاوردهای تاریخی یک دیدار سه‌جانبه علاقه دارد، اما از پذیرش مسئولیت موفقیت آن نیز نگران است.
این نگرانی از آن جهت اهمیت دارد که چین در نگاه بسیاری از کشورهای غربی، نفوذ قابل‌توجهی بر روسیه دارد. ناتو پیش‌تر پکن را به کمک تعیین‌کننده به مسکو در جنگ اوکراین متهم کرده و خواستار توقف ارسال قطعات و فناوری‌هایی شده بود که می‌توانند توان نظامی روسیه را تقویت کنند. اما مقام‌های چینی این برداشت را رد می‌کنند و می‌گویند پکن آغازگر جنگ نبوده و حمایت نظامی مستقیمی از روسیه ارائه نکرده است. در چنین شرایطی، چین احتمالاً ترجیح می‌دهد نقش خود را به فراهم کردن بستر گفت‌وگو و تسهیل مذاکرات محدود کند، نه اینکه مسئولیت فشار آوردن به مسکو یا تعیین نتیجه مذاکرات را بر عهده بگیرد.
نشست احتمالی ترامپ، پوتین و شی می‌تواند فرصتی برای نمایش قدرت دیپلماتیک چین باشد، اما هم‌زمان خطر گرفتار شدن پکن در رقابت و چانه‌زنی قدرت‌های بزرگ را افزایش می‌دهد. شی جین‌پینگ باید میان تثبیت جایگاه جهانی چین، حفظ روابط راهبردی با روسیه و جلوگیری از شکل‌گیری این تصور که سرنوشت اوکراین بدون حضور اوکراینی‌ها تعیین می‌شود، تعادل برقرار کند.
