مذاکرات ایران و کشورهای خلیج فارس درباره تنگه هرمز به تعویق افتاد؛ تنش بر سر یمن بالا گرفت
کشورهای حاشیه خلیج فارس نشست مهم خود با ایران درباره آینده تنگه هرمز را به دلیل نبود اجماع میان کشورهای عربی و افزایش خشم عربستان از حمایت تهران از حوثیها به تعویق انداختند؛ همزمان حملات موشکی و پهپادی حوثیها به اهداف نظامی عربستان ادامه دارد.
به گزارش اینتیتر، کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس نشست مهم خود با ایران درباره آینده تنگه هرمز را در آخرین لحظات به تعویق انداختند. این تصمیم در شرایطی گرفته شد که اختلافنظر میان کشورهای عربی درباره توافق پیشنهادی افزایش یافته و عربستان نیز از نقش ایران در تقویت حوثیها و تضعیف نفوذ ریاض در یمن خشمگینتر شده است.
به گزارش گاردین، بنبست درباره آینده این آبراه حیاتی همزمان با موج تازه حملات موشکی و پهپادی حوثیها به اهداف نظامی عربستان رخ داده است. سخنگوی نظامی حوثیها مدعی شد نیروهای این گروه پایگاه هوایی ملک خالد در خمیس مشیط را هدف قرار دادهاند و به آشیانههای جنگندهها، سامانههای راداری، باندهای پروازی و فرود، انبارهای مهمات و اهداف دیگری حمله کردهاند.
خط لوله نفتی عربستان و فشار بر بازار
هفته گذشته، شبهنظامیان مورد حمایت تهران در عراق عربستان را مجبور کردند خط لوله حیاتی شرقی-غربی خود را تعطیل کند. این خط لوله پس از آن به یکی از مسیرهای اصلی ریاض برای صادرات نفت تبدیل شده بود که ایران عملاً تنگه هرمز را بسته بود.
تعطیلی این خط لوله، به تعویق افتادن نشست درباره تنگه هرمز و تصرف بخشهایی از سواحل دریای سرخ یمن توسط حوثیها، از جمله منطقه منتهی به تنگه بابالمندب، در مجموع باعث شد قیمت نفت روز دوشنبه از ۱۰۸ دلار در هر بشکه عبور کند.
مقامهای حوثی همچنین روز دوشنبه اعلام کردند جزایر راهبردی حنیش بزرگ و حنیش کوچک را در جنوب دریای سرخ و در نزدیکی ورودی تنگه بابالمندب تصرف کردهاند.
رایزنی فوری محمد بن سلمان با فرمانده سنتکام
محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، روز دوشنبه در جده با دریاسالار برد کوپر، فرمانده سنتکام آمریکا، دیداری فوری داشت. رسانههای سعودی اعلام کردند دو طرف درباره «آخرین تحولات منطقه» گفتوگو کردهاند.
منابع آمریکایی هفته گذشته گفته بودند محمد بن سلمان از دونالد ترامپ درخواست کمک نظامی برای مقابله با حوثیها کرده است. با این حال، آمریکا تاکنون تنها حمایتهای لجستیکی و اطلاعاتی ارائه کرده است.
توافق موقت برای عبور کشتیها از هرمز
نشست شورای همکاری خلیج فارس و ایران قرار بود به توافقی درباره ایجاد یک مسیر موقت برای کشتیرانی تجاری پس از بازگشایی تنگه هرمز منجر شود، اما در آخرین لحظه به تعویق افتاد.
سید بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، در بیانیهای اعلام کرد این نشست با هدف دستیابی به اجماع بیشتر به تعویق افتاده است. او در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ما همچنان به تقویت گفتوگوهایی که از ثبات و همکاری پایدار در منطقه حمایت میکند، متعهد هستیم.»
او جزئیات بیشتری درباره دلایل تعویق نشست ارائه نکرد.
البته برگزاری این نشست به معنای بازگشایی فوری تنگه هرمز نبود. تهران برای بازگشایی این مسیر پیششرطهای دیگری نیز تعیین کرده است؛ از جمله لغو محاصره بنادر نفتی ایران از سوی آمریکا، آزادسازی بخش قابل توجهی از داراییهای بلوکهشده ایران و برقراری آتشبس در لبنان.
با این حال، این نشست قرار بود نخستین دیدار میان ایران و کشورهای اصلی عضو شورای همکاری خلیج فارس طی دو سال گذشته باشد.
توافق پیشنهادی درباره مسیر موقت عبور کشتیها نیز عملاً میتوانست کنترل ایران بر تنگه هرمز را رسمیت بیشتری ببخشد، زیرا مسیر ورود کشتیها بهطور کامل در آبهای ایران قرار میگرفت.
اختلاف واشنگتن با واقعیت کشتیرانی در هرمز
دولت آمریکا تاکنون بهصورت علنی درباره توافق پیشنهادی اظهارنظر نکرده است. برخی پیامهای اخیر دونالد ترامپ در شبکههای اجتماعی که در آنها مدعی کنترل کامل آمریکا بر تنگه هرمز شده بود، نیز با گزارشهای شرکتهای کشتیرانی درباره وضعیت این آبراه همخوانی نداشت.
فضای سیاسی پیرامون نشست که طی هفتههای گذشته برای آن آمادهسازی شده بود، با پیشروی حوثیها در یمن و حمله پهپادی شبهنظامیان شیعه مورد حمایت ایران در عراق به خط لوله عربستان، بهسرعت تیرهتر شد.
شرکت Vantor Technologies نیز تصاویر ماهوارهای با وضوح بالا از خسارت واردشده به ایستگاه پمپاژ خط لوله شرقی-غربی در نزدیکی المصباح عربستان منتشر کرده است. این تصاویر نشان میدهند ایستگاه تقریباً بهطور کامل تخریب شده است.
با این حال، سخنگوی وزارت خارجه ایران هرگونه نقش ایران در حمله به خط لوله عربستان یا تحولات اخیر یمن را رد کرده است.
تلاش عربستان برای بازپسگیری ابتکار عمل در یمن
پایگاههای نظامی آمریکا در سراسر منطقه خلیج فارس نیز در واکنش به جنگ ایران هدف حملات ایران قرار گرفتهاند.
عربستان که از دولت به رسمیت شناختهشده یمن مستقر در عدن حمایت میکند، اکنون تلاش دارد ابتکار عمل را در برابر حوثیها دوباره به دست بگیرد. نیروهای حوثی هفته گذشته از بندر حدیده در امتداد ساحل غربی یمن به سمت جنوب پیشروی کردند و تنگه بابالمندب را به کنترل خود درآوردند.
بابالمندب آبراهی باریک است که دریای سرخ را به آسیا متصل میکند و از نظر اهمیت راهبردی، پس از تنگه هرمز یکی از مهمترین مسیرهای دریایی منطقه محسوب میشود.
گزارشها حاکی از آن است که حملات هوایی عربستان تلاش حوثیها برای تثبیت کنترل کامل بر آبراه یمن و جزایر راهبردی دریای سرخ را دشوار کرده است.
هدف حوثیها در یمن چیست؟
رهبران حوثی اعلام کردهاند که قصد ندارند تمام کشتیرانی تجاری در دریای سرخ را متوقف کنند و تنها کشتیهای مرتبط با عربستان را هدف قرار خواهند داد.
این گروه همچنین برای جذب کشتیها و انتقال ترافیک دریایی از بنادر تحت کنترل دولت مستقر در جنوب، هزینههای بندری کمتری در بنادر تحت کنترل خود در ساحل غربی یمن پیشنهاد کرده است.
اگرچه حمایت ایران از حوثیها بهطور گسترده پذیرفته شده است، این گروه بهصورت مستقل از تهران نیز فعالیت میکند. هدف نهایی حوثیها، بر اساس این گزارش، بیرون راندن عربستان از یمن و در اختیار گرفتن کنترل کامل این کشور است.
عربستان طی جنگ داخلی حدوداً یکدههای یمن، راهکارهای مختلفی را برای مدیریت حوثیها امتحان کرده است؛ از جمله دادن امتیازاتی با این امید که این گروه ایدئولوژیک در نهایت به توافقی برای تقسیم قدرت تن دهد.
دولت یمن اعلام کرده است بر اساس آمارهای اولیه، در جریان پیشروی اخیر حوثیها ۱۵۰ غیرنظامی کشته و ۲۰۰ نفر دیگر زخمی شدهاند. سازمان ملل نیز شمار آوارگان این درگیریها را حدود ۸۵ هزار نفر اعلام کرده است.
در چنین شرایطی، همزمانی تشدید درگیریها در یمن، اختلال در مسیرهای انتقال نفت عربستان و بنبست در مذاکرات درباره تنگه هرمز، فشار مضاعفی بر امنیت انرژی و تجارت دریایی منطقه وارد کرده است.