ابر آتش چیست؟ پدیده «پیروکومولونیمبوس» چگونه آتشسوزیهای اروپا را مرگبارتر کرده است؟
همزمان با گسترش آتشسوزیهای گسترده در فرانسه و اسپانیا، کارشناسان درباره پدیدهای کمسابقه به نام «ابر آتش» یا پیروکومولونیمبوس (Pyrocumulonimbus) هشدار دادهاند؛ ابرهایی که بر اثر آتشسوزیهای بسیار شدید شکل میگیرند و میتوانند با ایجاد بادهای سهمگین، رعدوبرق و حتی آتشسوزیهای جدید، روند مهار حریق را دشوارتر و خطرناکتر کنند.
به گزارش اینتیتر، همزمان با گسترش آتشسوزیهای گسترده در فرانسه و اسپانیا، کارشناسان درباره پدیدهای کمسابقه به نام «ابر آتش» یا پیروکومولونیمبوس (Pyrocumulonimbus) هشدار دادهاند؛ ابرهایی که بر اثر آتشسوزیهای بسیار شدید شکل میگیرند و میتوانند با ایجاد بادهای سهمگین، رعدوبرق و حتی آتشسوزیهای جدید، روند مهار حریق را دشوارتر و خطرناکتر کنند.
ابر آتش چیست؟
به گزارش گاردین، ابرهای پیروکومولونیمبوس که به اختصار PyroCb نیز نامیده میشوند، ابرهای طوفانی عظیمی هستند که مستقیماً توسط آتشسوزیهای جنگلی ایجاد میشوند.
در آتشسوزیهای بسیار بزرگ، حجم عظیمی از گرما و انرژی همراه با دود به سرعت به سمت لایههای بالایی جو صعود میکند. با افزایش ارتفاع، فشار هوا کاهش یافته و هوای داغ سرد میشود. در نتیجه، بخار آب موجود در آن متراکم شده و ابرهای عظیمی شکل میگیرند که قادرند رعدوبرق، بادهای شدید و حتی طوفان تولید کنند.
اگر شدت آتشسوزی به اندازه کافی زیاد باشد، ستون دود میتواند به یک ابر پیروکومولونیمبوس تبدیل شود؛ ابری که تا ارتفاع ۱۰ تا ۱۵ کیلومتری صعود کرده و حتی به لایه استراتوسفر نفوذ میکند. ناسا این پدیده را «اژدهای آتشین ابرها» توصیف کرده است.
ریک مکری، پژوهشگر گروه مطالعات آتشسوزی دانشگاه نیو ساوت ولز استرالیا، میگوید: «در واقع یک طوفان کامل در دل ستون دود آتش شکل میگیرد. این سامانهها حجم بسیار بزرگی از جو را درگیر میکنند و تأثیر قابل توجهی بر رفتار آتش دارند.»
چرا ابرهای آتش بسیار خطرناک هستند؟
تشکیل ابرهای پیروکومولونیمبوس میتواند شرایط آتشسوزی را به شکل قابل توجهی وخیمتر کند.
این ابرها با ایجاد بادهای شدید، باعث گسترش سریعتر شعلهها میشوند و در برخی موارد نیز رعدوبرق تولید میکنند که خود میتواند در نقاط دورتر آتشسوزیهای تازهای ایجاد کند.
کارشناسان هشدار میدهند که وزش بادهای غیرقابل پیشبینی ناشی از این ابرها، الگوی حرکت آتش را تغییر داده و عملیات اطفای حریق را برای نیروهای امدادی بسیار خطرناکتر میکند.
مکری میگوید: «مشاهده این ابرها نشانهای واضح از بسیار خطرناک بودن آتشسوزی است و تأیید میکند که تخلیه گسترده مناطق مسکونی اقدامی کاملاً ضروری بوده است.»
ابرهای آتش چقدر رایج هستند؟
به گفته کارشناسان، استرالیا از ابتدای دهه ۲۰۰۰ میلادی بارها شاهد تشکیل ابرهای پیروکومولونیمبوس بوده و شواهد نشان میدهد که وقوع این پدیده در حال افزایش است.
این ابرها در جریان آتشسوزیهای گسترده کالیفرنیا در سال ۲۰۲۲ نیز مشاهده شدند، اما اگر گزارشهای اخیر تأیید شود، این نخستین بار خواهد بود که فرانسه با چنین پدیدهای روبهرو میشود.
مکری معتقد است: «برای نخستین بار است که فرانسه باید به طور جدی مفهوم پیروکومولونیمبوس را در مدیریت بحران آتشسوزی در نظر بگیرد. مسئله اصلی این نیست که چند روز گذشته چنین ابری تشکیل شده یا نه؛ بلکه این است که آیا در روزهای آینده دوباره شاهد شکلگیری آن خواهیم بود یا خیر.»
چرا ابرهای آتش بیشتر از گذشته دیده میشوند؟
کارشناسان معتقدند تغییرات اقلیمی، شرایط مناسب برای وقوع آتشسوزیهای بسیار شدید و در نتیجه تشکیل ابرهای پیروکومولونیمبوس را افزایش داده است.
به گفته مکری، مسئله تنها افزایش دما نیست؛ بلکه تغییرات گسترده در الگوهای جوی، وضعیت آبوهوا و شرایط سطح زمین باعث شدهاند احتمال شکلگیری این پدیده بیشتر شود.
مدلهای اقلیمی نیز نشان میدهند که در سالهای آینده، شدت و فراوانی این نوع آتشسوزیها و ابرهای آتش افزایش خواهد یافت.
آتشسوزیهای اخیر اروپا نیز در اوج فصل گردشگری و پس از چندین موج متوالی گرما رخ دادهاند؛ شرایطی که به دلیل کمبود بارندگی از ماه مه تاکنون، جنگلها و پوشش گیاهی را به شدت خشک کرده است.
در همین حال، هواشناسان هشدار دادهاند که از روز سهشنبه موج گرمای دیگری فرانسه را فرا خواهد گرفت و دمای هوا در برخی مناطق به حدود ۴۰ درجه سانتیگراد خواهد رسید؛ شرایطی که میتواند خطر گسترش بیشتر آتشسوزیها و تشکیل دوباره ابرهای آتش را افزایش دهد.
